Làm IB forex có cần giấy phép?

Người làm IB, tức người giới thiệu khách cho sàn forex để nhận hoa hồng, thường được trấn an rằng công việc này "đã có văn bản của Ngân hàng Nhà nước". Văn bản được nhắc tới là thư trả lời của Ngân hàng Nhà nước (NHNN) đăng trên Cổng Thông tin điện tử Chính phủ ngày 07/06/2020. Văn bản ấy có thật, nhưng nội dung của nó hẹp hơn nhiều so với cách nó thường được trích dẫn.

Để biết làm IB có cần giấy phép hay không, cần đọc đúng văn bản năm 2020 nói gì, đặt nó cạnh lập trường mới nhất của NHNN về sàn Forex, và xem chính các sàn yêu cầu gì ở người giới thiệu. Nội dung dưới đây là thông tin chung, không phải tư vấn pháp lý cho một trường hợp cụ thể.

Văn bản năm 2020 nói gì

Câu chuyện bắt đầu từ một công ty TNHH dự định kinh doanh dịch vụ "FX broker", tức môi giới ngoại hối. Trước khi làm, công ty hỏi NHNN rằng dịch vụ này có thuộc danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện hay không. Đây là danh sách các ngành mà doanh nghiệp phải đáp ứng điều kiện riêng, chẳng hạn xin giấy phép hay chứng minh vốn, trước khi được hoạt động.

NHNN tra danh mục trong Phụ lục 4 của Luật Đầu tư số 67/2014/QH13 và thấy trong đó chỉ có mục "241. Hoạt động ngoại hối của tổ chức không phải là tổ chức tín dụng", không có mục nào mang tên môi giới ngoại hối. Từ đó, NHNN kết luận môi giới ngoại hối "không thuộc ngành nghề kinh doanh có điều kiện" trong lĩnh vực cơ quan này quản lý.

Điều văn bản không nói

Nói gọn lại, NHNN chỉ làm một việc: kiểm tra xem tên một dịch vụ có nằm trong một danh sách hay không. Văn bản không cấp giấy phép cho ai, không công nhận bất kỳ sàn ngoại hối nước ngoài nào, và cũng không nói người Việt giao dịch CFD trên sàn ở nước ngoài là hợp pháp. Văn bản càng không đề cập tới trường hợp một cá nhân nhận hoa hồng từ công ty ở nước ngoài.

Vì vậy, "không thuộc danh mục có điều kiện" không đồng nghĩa với "được phép". Một hoạt động nằm ngoài danh mục ấy vẫn phải tuân theo các quy định khác, trong đó có quy định quản lý ngoại hối, vốn là phần quan trọng nhất với forex.

Thêm vào đó, căn cứ pháp lý của văn bản đã thay đổi. Luật Đầu tư 2014 được thay bằng Luật Đầu tư số 61/2020/QH14, rồi luật này lại được thay bằng Luật Đầu tư số 143/2025/QH15, được Quốc hội thông qua ngày 11/12/2025 và có hiệu lực từ 01/03/2026. Do đó, muốn biết một ngành nghề hiện có phải đáp ứng điều kiện hay không, cần tra danh mục của luật đang có hiệu lực, thay vì dựa vào thư trả lời năm 2020.

Lập trường hiện nay của NHNN

Trong khi văn bản năm 2020 hay được dẫn để trấn an, các phát biểu gần đây của NHNN lại đi theo hướng ngược lại. Ngày 11/11/2024, trả lời chất vấn của đại biểu Quốc hội, Thống đốc Nguyễn Thị Hồng cho biết theo quy định hiện hành, chỉ tổ chức tín dụng mới được cấp phép kinh doanh ngoại hối, và NHNN chưa cấp phép cho sàn giao dịch Forex nào.

Đến tháng 5/2025, trong báo cáo gửi Quốc hội được VnExpress dẫn lại, NHNN tiếp tục khẳng định "không cấp phép cho bất kỳ sàn Forex nào tại Việt Nam". Báo cáo còn xếp việc thanh toán, chuyển tiền ra nước ngoài cho các sàn này vào nhóm giao dịch không được phép theo quy định quản lý ngoại hối. Cũng theo bài báo, phần lớn hoạt động môi giới hiện nay mang tính tự phát, do cá nhân hoặc tổ chức đứng ra làm đại lý, chi nhánh cho các sàn lớn ở nước ngoài, tức chính là mô hình IB.

Cùng thời điểm đó, báo Pháp Luật TP.HCM nhắc lại cảnh báo của NHNN và điểm lại các vụ việc như Verbo Capital hay đường dây "Mr Pips" đã bị công an triệt phá. Theo bài báo, nạn nhân phần lớn là người thiếu hiểu biết tài chính, bị thu hút bởi lời hứa lợi nhuận cao và những "cố vấn" tự xưng chuyên nghiệp.

Rủi ro với người làm IB

Từ bối cảnh trên, người làm IB đối mặt với ít nhất ba loại rủi ro. Rủi ro đầu tiên là tranh chấp với khách. Khi khách thua lỗ hoặc không rút được tiền, họ không có cơ chế bảo vệ nào trong nước để dựa vào, nên người dễ bị tìm tới nhất chính là IB đã giới thiệu họ. Hơn nữa, thu nhập của IB tính theo số lot khách giao dịch chứ không theo kết quả lãi lỗ của khách, như bài thu nhập của nghề IB đến từ đâu đã phân tích, nên lời trách "IB chỉ muốn khách đánh nhiều" rất khó bác bỏ.

Rủi ro thứ hai xuất hiện khi IB vượt ra ngoài vai trò giới thiệu, chẳng hạn nhận tiền nạp hộ, giao dịch hộ hoặc hứa hẹn mức lãi. Lúc đó, quan hệ không còn đơn thuần là giới thiệu và rủi ro pháp lý tăng lên rõ rệt; ranh giới này được phân tích trong bài IB forex là gì và bài backcom có lừa đảo không. Với mạng lưới nhiều tầng trả thưởng theo số người tuyển thêm, người làm IB còn phải đối chiếu với Nghị định 40/2018/NĐ-CP về kinh doanh đa cấp, nội dung có trong bài Master IB là gì.

Rủi ro thứ ba là thuế. Hiện chưa thấy văn bản nào hướng dẫn riêng về thuế thu nhập cá nhân đối với hoa hồng IB nhận từ sàn ở nước ngoài. Vì vậy, cách tính và kê khai khoản thu nhập này còn chưa rõ, và người nhận hoa hồng đều đặn nên hỏi trực tiếp cơ quan thuế quản lý mình.

Sàn yêu cầu gì ở IB

Bên cạnh khung pháp luật trong nước, hợp đồng đối tác của chính các sàn cũng đẩy phần lớn trách nhiệm pháp lý về phía người giới thiệu. Hợp đồng giới thiệu (Introducer Agreement) của XM Global, pháp nhân của XM tại Belize, là một ví dụ điển hình. Một số điều khoản đáng chú ý:

Điều	Nội dung
3.1	Người giới thiệu cam kết đã được chấp thuận, cấp phép hoặc đủ điều kiện theo quy định ở nơi mình hoạt động
3.2	Phải khai trung thực danh tính, quốc tịch, nơi cư trú và cách nhận tiền
3.9, 3.10	Hoạt động độc lập, không phải đại diện của công ty, và không được tư vấn đầu tư cho khách
3.11	Phải cho khách biết khoản hoa hồng mình nhận
3.12	Tự chịu mọi khoản phí và thuế phát sinh từ hoạt động của mình
12.6	Sàn được chấm dứt hợp đồng nếu người giới thiệu mất giấy phép cần thiết hoặc hoạt động trở nên trái luật

Điều 3.1 cho thấy sàn không đứng ra bảo đảm tư cách pháp lý cho IB. Nói cách đơn giản, câu hỏi "làm IB có cần giấy phép không" được sàn trả lại cho chính người ký hợp đồng. Thủ tục xác minh danh tính khi đăng ký làm đối tác được mô tả trong bài đăng ký đối tác Exness.

Ở nước ngoài thì sao

Ở một số nước, hoạt động giới thiệu khách cho công ty tài chính phải nằm trong khung cấp phép. Tại Anh, sổ tay quy định của Cơ quan Quản lý Tài chính (FCA) có khái niệm "introducer appointed representative", tức người giới thiệu được một công ty có giấy phép chỉ định làm đại diện. Phạm vi hoạt động của người này bị giới hạn ở việc giới thiệu khách và phát tài liệu quảng bá không theo thời gian thực. Như vậy, người giới thiệu ở Anh hoạt động dưới danh nghĩa và trách nhiệm của một công ty được FCA cấp phép, chứ không tự do ngoài khung.

Ngược lại, Việt Nam hiện chưa có cơ chế tương tự dành cho người giới thiệu khách cho sàn ngoại hối nước ngoài. Đây cũng là lý do người làm IB trong nước không có "giấy phép" nào để xin, nhưng đồng thời cũng không có khung pháp lý nào bảo vệ.

Hỏi nhanh

Văn bản năm 2020 có phải giấy phép làm IB không?

Không. Đó là thư trả lời một doanh nghiệp về danh mục ngành nghề kinh doanh có điều kiện theo Luật Đầu tư 2014. Văn bản không cấp quyền cho ai, và luật làm căn cứ cho nó đã hết hiệu lực.

NHNN đã cấp phép cho sàn Forex nào chưa?

Chưa. Thống đốc NHNN khẳng định điều này vào tháng 11/2024, và báo cáo của NHNN gửi Quốc hội tháng 5/2025 tiếp tục nhắc lại.

Hoa hồng IB có phải nộp thuế không?

Hiện chưa có hướng dẫn riêng được công bố cho loại thu nhập này. Hợp đồng của sàn như XM ghi rõ người giới thiệu tự chịu thuế, nên cách áp dụng cụ thể cần hỏi cơ quan thuế.

IB có nên nhận tiền nạp hộ khách không?

Không nên. Khi tiền của khách đi qua tay người giới thiệu, quan hệ không còn là giới thiệu đơn thuần, và rủi ro cho cả hai bên đều tăng lên đáng kể.

Đọc thêm

Nguồn

Chi tiết đã thay đổi hoặc chưa chính xác có thể báo cho ban biên tập để kiểm tra và đính chính.